එක්සත් සිල්ලා සහ බල්හේ: උතුරේ සහ දකුණේ රාජධානි

01🌅 හැඳින්වීම

කලින් ලිපියෙන් අපි දැක්කා ආරම්භයේ දුර්වලම රාජධානිය වුණු සිල්ලා, බැක්ජේ සහ ගොගුර්යෝ පරාජය කරලා කොරියාව එක්සත් කළ හැටි. 👑

ඒත් කතාව එතනින් ඉවර වුණේ නැහැ! සිල්ලා දකුණේ ස්වර්ණමය යුගයක් පටන් ගද්දී, උතුරේ ගොගුර්යෝ ගේ ජනතාව නැවත නැගිට්ටා. ඔවුන් හැදුවා බල්හේ (발해 / Balhae) කියන දැවැන්ත රාජධානියක්.

ඒ නිසා ඉතිහාසඥයන් මේ කාලයට කියනවා 남북국시대 (Nambukguk Sidae), ඒ කියන්නේ "උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය යුගය" කියලා.

• 🌸 දකුණේ: එක්සත් සිල්ලා (통일신라), බුද්ධ ධර්මය, කලාව සහ රන්
• ❄️ උතුරේ: බල්හේ (발해), ගොගුර්යෝ ගේ උරුමය සහ විශාල භූමිය

එහෙනම් අපි මේ රාජධානි දෙකේම කතාව බලමු! 🚀

02🌸 එක්සත් සිල්ලා (통일신라)

🐉 මුහුදේ මකරා වූ රජු: මුන්මු රජු

කොරියාව එක්සත් කිරීම සම්පූර්ණ කළේ මුන්මු රජු (문무왕 / King Munmu). ක්‍රි.ව. 676 දී චීනයේ Tang හමුදාව කොරියාවෙන් එළවලා දැම්මේ ඔහුගේ කාලයේ.

ඒත් ඔහු ගැන තියෙන ලස්සනම කතාව තමයි ඔහුගේ අවසාන කැමැත්ත:

🐉 "මා මැරුණාම මගේ දේහය ආදාහනය කර නැගෙනහිර මුහුදේ තැන්පත් කරන්න. මම මකරෙක් වෙලා මුහුදෙන් එන සතුරන්ගෙන් රට ආරක්ෂා කරන්නම්."

ඔහුගේ කැමැත්ත අනුව ග්යොංජු ආසන්න මුහුදේ තියෙන ගල් පර්වතයක් ඔහුගේ සොහොන ලෙස සැලකෙනවා. මේකට කියන්නේ 대왕암 (Daewangam), ඒ කියන්නේ "මහා රජුගේ පර්වතය".

☸️ බුද්ධ ධර්මයේ ස්වර්ණමය යුගය

එක්සත් සිල්ලා කාලය කොරියානු බුද්ධ ධර්මයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම යුගය. රජවරු, ප්‍රභූන් සහ සාමාන්‍ය ජනතාව සියල්ලන්ම බුද්ධ ධර්මයට ලැදි වුණා.

🏯 බුල්ගුක්සා පන්සල (불국사 / Bulguksa)

ක්‍රි.ව. 8 වන සියවසේදී ඇමතිවරයෙක් වූ කිම් දේසොං (김대성) ග්යොංජු අසල ටෝහම් කන්දේ (토함산) ඉදිකිරීම ආරම්භ කළා.

• "බුල්ගුක්සා" කියන නමේ තේරුම "බුද්ධ භූමියේ පන්සල"
• ගල් පඩිපෙළ, ගල් පාලම්, ලී ගොඩනැගිලි අතිශය ලස්සනයි
• ඇතුළේ තියෙන ප්‍රසිද්ධ ස්තූප දෙක:

• 🗼 දාබෝතප් (다보탑): සංකීර්ණ, අලංකාර කැටයම් සහිත
• 🗼 සොක්ගතප් (석가탑): සරල, ශාන්ත හැඩයක්

📜 ලෝකයේ පැරණිම මුද්‍රිත ග්‍රන්ථයක්!

1966 දී සොක්ගතප් ස්තූපය අලුත්වැඩියා කරද්දී ඇතුළෙන් හමු වුණා "무구정광대다라니경" (Mugujeonggwang Dharani Sutra) කියන බෞද්ධ ග්‍රන්ථයක්.

මේක ලී කුට්ටි වලින් මුද්‍රණය කරපු ග්‍රන්ථයක්, සහ ලෝකයේ ඉතිරි වෙලා තියෙන පැරණිම දැව මුද්‍රණ අතර එකක් ලෙස සැලකෙනවා! 🤯 කොරියාවේ මුද්‍රණ තාක්ෂණය ගැන #41 දැනුම් ක්‍රම ලිපියෙන් තවත් කතා කරනවා.

🗿 සොක්ගුරම් ගල් ගුහාව (석굴암 / Seokguram)

බුල්ගුක්සා ට ඉහළින්, ටෝහම් කන්දේ තියෙනවා සොක්ගුරම්. මේක කළුගල් වලින් මිනිසුන් විසින් හදපු කෘත්‍රිම ගුහා පන්සලක්.

• ඇතුළේ සුදු කළුගලින් කැපූ විශාල බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් නැගෙනහිර මුහුද දෙසට මුහුණලා වැඩ ඉන්නවා 🙏
• උදෑසන ඉර එළිය ප්‍රතිමාවේ මුහුණට වැටෙන විදිහට සැලසුම් කරලා තියෙනවා කියලා විශ්වාස කෙරෙනවා
• ගණිතය, ජ්‍යාමිතිය සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ විශිෂ්ට නිර්මාණයක්

බුල්ගුක්සා සහ සොක්ගුරම් 1995 දී එකට UNESCO ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වුණා.

🔔 එමිලේ සීනුව (성덕대왕신종)

ක්‍රි.ව. 771 දී නිම කළ ශුද්ධ සීනුව (Divine Bell of King Seongdeok).

• 🔔 ටොන් 18කට වඩා බරයි
• 🎵 ගැහුවම කිලෝමීටර් ගණනක් දුරට ලස්සන ගැඹුරු හඬක් ඇහෙනවා කියලා කියවෙනවා
• 🌸 සීනුවේ ලස්සන අප්සරාවියන්ගේ කැටයම් තියෙනවා

මේ සීනුවට ජනප්‍රවාදයක් නිසා "에밀레종" (එමිලේ සීනුව) කියලත් කියනවා. සීනුවේ හඬ "එමිලේ... එමිලේ..." (අම්මේ... අම්මේ...) කියලා අඬන දරුවෙකුගේ හඬ වගේ ඇහෙනවා කියලා ජනප්‍රවාදයක් තියෙනවා. 😢 අද මේ සීනුව ග්යොංජු ජාතික කෞතුකාගාරයේ තියෙනවා.

🧠 ශ්‍රේෂ්ඨ භික්ෂූන් සහ විද්වතුන්

💧 වොන්හ්යෝ (원효): හිස් කබලේ වතුර

එක්සත් සිල්ලා ගේ ප්‍රසිද්ධම භික්ෂුව වොන්හ්යෝ (원효 / Wonhyo). ඔහු ගැන ලස්සන කතාවක් තියෙනවා:

වොන්හ්යෝ ධර්මය ඉගෙන ගන්න චීනයට යමින් හිටියා. රෑ වෙලා ගුහාවක නිදාගත්තා. මැදියම් රෑ පිපාසය දැනිලා අඳුරේ අත පත ගාද්දී බඳුනක තිබුණු වතුර හම්බ වුණා. ඒ වතුර ඉතාම මිහිරියි කියලා බීලා නිදාගත්තා.

උදේ ඇහැරිලා බැලුවම... ඒ ගුහාව පැරණි සොහොනක්, ඔහු වතුර බීලා තිබුණේ මිනිස් හිස් කබලකින්! 😱 ඒ වතුර දැක්ක ගමන් ඔහුට වමනය ආවා.

එතකොට ඔහුට අවබෝධ වුණා: "රෑ වතුර මිහිරියි, උදේ පිළිකුල්. වතුර වෙනස් වුණේ නැහැ, වෙනස් වුණේ මගේ සිත. සියල්ල සිත විසින් නිර්මාණය කරයි." 🧘

ඔහු චීනයට යාම නතර කරලා ආපසු ඇවිත් සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගිහින් සරලව ධර්මය දේශනා කළා.

🌏 හේචෝ (혜초): ඉන්දියාවට ගිය කොරියානු භික්ෂුව

හේචෝ (혜초 / Hyecho) කියන තරුණ සිල්ලා භික්ෂුව ක්‍රි.ව. 8 වන සියවසේදී ඉන්දියාවට ගිහින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පූජනීය ස්ථාන වන්දනා කළා. 🙏

ඔහු තමන්ගේ ගමන ගැන "왕오천축국전" (ඉන්දියාවේ රාජ්‍ය පහට ගිය ගමනේ වාර්තාව) කියන පොත ලිව්වා. මේ පොතේ කොටසක් අවුරුදු දහසකට වඩා පස්සේ, 1908 දී චීනයේ ඩුන්හුවාං ගුහාවකින් හමු වුණා!

📝 චෝයි චිවොන් (최치원): ප්‍රතිභාවේ ඛේදවාචකය

චෝයි චිවොන් (최치원) කියන්නේ සිල්ලා හි ප්‍රතිභාසම්පන්න විද්වතෙක්.

• වයස අවුරුදු 12 දී ඉගෙන ගන්න චීනයට ගියා
• චීනයේ රජයේ විභාගය සමත් වෙලා එහි නිලධාරියෙක් වුණා
• ආපසු සිල්ලා ට ඇවිත් රට ප්‍රතිසංස්කරණය කරන්න යෝජනා කළා

ඒත්... ඔහු උපන්නේ ඉහළම "අස්ථි ශ්‍රේණියේ" නොවෙන නිසා ඔහුට ඉහළ තනතුරු ලැබුණේ නැහැ. 😢 කලකිරුණු ඔහු අවසානයේ කඳුකරයට ගිහින් හුදෙකලාව ජීවත් වුණා.

⛵ මුහුදේ රජු: ජං බොගෝ (장보고)

එක්සත් සිල්ලා ගේ වඩාත්ම පුදුම සහගත චරිතයක් තමයි ජං බොගෝ (장보고 / Jang Bogo). ඔහුට කියන්නේ "මුහුදේ රජු" (해상왕) කියලා! 🌊

💪 සාමාන්‍ය කෙනෙකුගේ සිට මුහුදේ රජු දක්වා

• 👶 උපන්නේ සාමාන්‍ය පවුලක, දුපත් ප්‍රදේශයක
• ✈️ තරුණ වයසේදී වැඩට චීනයට ගියා (ඔව්, අපි කොරියාවට ආවා වගේම! 😄)
• ⚔️ චීනයේ හමුදාවේ සේවය කරලා ඉහළ තනතුරකට ආවා
• 😡 චීනයේදී කොරියානු මිනිසුන් මුහුදු කොල්ලකරුවන් විසින් අල්ලාගෙන වහලුන් ලෙස විකුණනවා දැක්කා

ඔහු ආපසු සිල්ලා ට ඇවිත් රජුගෙන් අවසර අරගෙන ක්‍රි.ව. 828 දී අද වන්දෝ (완도 / Wando) දූපතේ චොංහේජින් (청해진) කියන නාවික මූලස්ථානය පිහිටෙව්වා.

🚢 ඔහු කළේ මොනවාද?

• ⚔️ මුහුදු කොල්ලකරුවන් සම්පූර්ණයෙන්ම මර්දනය කළා
• 🌏 කොරියාව, චීනය සහ ජපානය අතර මුහුදු වෙළඳාම තමන්ගේ පාලනයට ගත්තා
• 💰 සිල්ලා ගේ මුහුදු වෙළඳාම ඉහළටම ගෙනිච්චා

🇱🇰 ලංකාව සහ සේද මාර්ගය

ඒ කාලයේ අරාබි සහ පර්සියානු වෙළෙඳුන් මුහුදෙන් චීනයට ආවා. ඔවුන්ගෙන් සමහරු සිල්ලා දක්වාම ආවා කියලා විශ්වාස කෙරෙනවා. පැරණි අරාබි භූගෝල විද්‍යාඥයන් සිල්ලා ගැන "රන් ගොඩක් තියෙන රට" කියලා ලියා තිබුණා! ✨

මේ වෙළෙඳුන් අරාබියේ ඉඳන් චීනයට යද්දී නතර වුණු වැදගත්ම වරායන් අතර ලංකාවේ වරායන් ද තිබුණා. ඒ කියන්නේ මුහුදු සේද මාර්ගය (Maritime Silk Road) හරහා ලංකාවයි කොරියාවයි එකම වෙළඳ ජාලයේ කොටස් වුණා! 🌊🇱🇰🇰🇷

🏮 ග්යොංජු: ලෝකයේ ලොකුම නගරවලින් එකක්

එක්සත් සිල්ලා ගේ අගනුවර ග්යොංජු ඒ කාලයේ ලෝකයේ විශාලතම සහ පොහොසත්ම නගර අතර එකක් වුණා.

• 🏠 ගෙවල් වල වහලවල් ටයිල් (기와) වලින් හදලා තිබුණා
• 🔥 ලී වෙනුවට අඟුරු වලින් කෑම පිසුවා (දුම අඩුයි!)
• 🎵 වීදි වල හැමදාම සංගීතය සහ ගී ඇහුණා කියලා පැරණි පොත් වල සඳහන්

🌙 දොංගුං සහ වොල්ජි (동궁과 월지)

මුන්මු රජු ක්‍රි.ව. 674 දී හදපු රාජකීය මාළිගාව සහ පොකුණ. ඉස්සර අනප්ජි (안압지) කියලත් කිව්වා.

📉 එක්සත් සිල්ලා ගේ පරිහානිය

අවුරුදු 200ක පමණ සමෘද්ධියෙන් පස්සේ, ක්‍රි.ව. 9 වන සියවස වෙද්දී සිල්ලා දුර්වල වෙන්න පටන් ගත්තා.

⚠️ හේතු

• 👑 රාජකීය පවුල් අතර බල අරගල: අවුරුදු 150ක් ඇතුළත රජවරු 20කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් මාරු වුණා, බොහෝ දෙනා ඝාතනය වුණා
• 🦴 අස්ථි ශ්‍රේණි ක්‍රමය: චෝයි චිවොන් වගේ දක්ෂ අයට අවස්ථා නොලැබුණා
• 💸 ප්‍රභූන්ගේ සුඛෝපභෝගී ජීවිත සහ ගොවීන්ගෙන් අධික බදු
• 🌾 ගොවි කැරලි රට පුරා පැතිරුණා
• 🏰 ප්‍රාදේශීය බලවතුන් (호족 / Hojok) තමන්ගේම හමුදා හදාගත්තා

⚔️ පසු රාජධානි තුන (후삼국시대)

ක්‍රි.ව. 900 පමණ වෙද්දී කොරියාව නැවතත් කොටස් තුනකට කැඩුණා:

• 🏯 පසු බැක්ජේ (후백제): ග්යොන් හ්වොන් (견훤) පිහිටෙව්වා
• ⚔️ පසු ගොගුර්යෝ / තේබොං (후고구려): ගුං යේ (궁예) පිහිටෙව්වා
• 👑 සිල්ලා: දුර්වල වෙලා ග්යොංජු ප්‍රදේශයට පමණක් සීමා වුණා

ක්‍රි.ව. 918 දී වං ගොන් (왕건) කියන සේනාපතියා ගුං යේ ව බලයෙන් පහ කරලා අලුත් රාජවංශයක් පිහිටෙව්වා. ඒ තමයි Goryeo (고려)!

ක්‍රි.ව. 935 දී සිල්ලා හි අවසාන රජු ග්යොංසුන් (경순왕) ලේ නොහෙලා, සාමකාමීව රාජධානිය Goryeo ට භාර දුන්නා. අවුරුදු දහසකට ආසන්න කාලයක් පැවතුණු සිල්ලා රාජධානිය අවසන් වුණා. 🌅

03❄️ බල්හේ (발해 / Balhae)

🔥 ගොගුර්යෝ ගේ අළු වලින් නැගිට්ට රාජධානිය

ක්‍රි.ව. 668 දී ගොගුර්යෝ වැටුණාට පස්සේ එහි ජනතාව ගොඩක් චීනයට බලහත්කාරයෙන් ගෙන ගියා. ඒත් ගොගුර්යෝ ගේ ආත්මය මැරුණේ නැහැ! 💪

හිටපු ගොගුර්යෝ සේනාපතියෙක් වූ දේ ජෝයොං (대조영 / Dae Jo-yeong) ගොගුර්යෝ ජනතාව සහ උතුරේ මල්ගල් (말갈) ගෝත්‍ර එකතු කරගෙන චීනයේ Tang හමුදාවට එරෙහිව සටන් කළා.

චොන්මුන්ර්යොං සටනේදී (천문령 전투) Tang හමුදාව පරාජය කරලා, ක්‍රි.ව. 698 දී ඔහු අලුත් රාජධානියක් පිහිටෙව්වා. ඒ තමයි බල්හේ! 🎉

🗺️ දැවැන්ත භූමිය

බල්හේ ගේ භූමිය අතිවිශාලයි!

• 🇨🇳 අද චීනයේ මැංචූරියාව (Manchuria)
• 🇰🇵 අද උතුරු කොරියාවේ උතුරු ප්‍රදේශ
• 🇷🇺 අද රුසියාවේ ඈත නැගෙනහිර (Primorsky) ප්‍රදේශය

ඒ කියන්නේ බල්හේ ගේ භූමිය එක්සත් සිල්ලා ට වඩා කිහිප ගුණයක් විශාලයි! 😮

🌟 "නැගෙනහිර සමෘද්ධිමත් රට" (해동성국)

බල්හේ ගේ දියුණුව දැක්ක චීනයේ Tang අධිරාජ්‍යය පවා ඒකට කිව්වේ "해동성국" (Haedong Seongguk), ඒ කියන්නේ "නැගෙනහිර මුහුදේ සමෘද්ධිමත්ම රට" කියලා! 🏆

🏙️ අගනුවර පහක්

බල්හේ ට තිබුණා අගනුවර පහක් (5경). ප්‍රධාන අගනුවර වූ සංග්‍යොං (상경) Tang අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර ආදර්ශයට ගෙන හදපු ලොකු, සැලසුම් සහගත නගරයක්. පළල් පාරවල්, මාළිගා, පන්සල්...

🤝 ජපානය සමඟ මිත්‍රත්වය

බල්හේ ජපානයට තානාපති කණ්ඩායම් දුසිම් ගණනක් යැව්වා. ඒ ලිපි වල බල්හේ රජු තමන්ව හැඳින්වුවේ "Goryeo (Goguryeo) රජු" කියලා! 👑

ඒ කියන්නේ බල්හේ ජනතාව තමන් ගොගුර්යෝ ගේ උරුමක්කාරයන් කියලා පැහැදිලිවම විශ්වාස කළා.

🔥 ඔන්දොල් (온돌): බල්හේ සහ ඔයාගේ කාමරය!

බල්හේ නටබුන් වල හමු වෙලා තියෙනවා ගොගුර්යෝ ක්‍රමයට හදපු ඔන්දොල් (온돌) ක්‍රමය.

ඔන්දොල් කියන්නේ:

• 🔥 කුස්සියේ ගින්දර දල්වද්දී ඒ උණුසුම
• 🪨 බිම යටින් තියෙන ගල් නල හරහා ගිහින්
• 🏠 මුළු කාමරයේම බිම රත් කරන ක්‍රමය

💔 බල්හේ ගේ හදිසි අවසානය

ක්‍රි.ව. 926 දී බල්හේ ට ලොකු ප්‍රහාරයක් ආවා. බටහිරින් ආපු කිතාන් (Khitan / 거란) ජනතාවගේ ලියාඕ (Liao) රාජ්‍යය බල්හේ අගනුවර වටලලා අල්ලගත්තා.

අවුරුදු 228ක් පැවතුණු මේ දැවැන්ත රාජධානිය ඉතා කෙටි කාලයකින් අවසන් වුණා. 😢 ඇතුළත ගැටුම් නිසා දුර්වල වෙලා තිබුණා කියලා ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරනවා.

🤝 Goryeo ට පැමිණීම

බල්හේ ගේ ඔටුන්න හිමි කුමාරයා සහ ජනතාව දස දහස් ගණනක් දකුණට ඇවිත් අලුතින් පිහිටුවපු Goryeo රාජ්‍යයට සරණ ගියා. Goryeo රජු වං ගොන් ඔවුන්ව "පවුලේ අය" විදිහට පිළිගත්තා, මොකද Goryeo ත් තමන්ව ගොගුර්යෝ ගේ උරුමක්කාරයා විදිහට සැලකුවා. ❤️

මෙහෙම උතුරේ සහ දකුණේ ජනතාව Goryeo යටතේ නැවත එකතු වුණා. ඒ කතාව අපේ ඊළඟ ලිපියෙන්! 👑

04📊 එක්සත් සිල්ලා සහ බල්හේ එක බැල්මෙන්

05📚 මේ ලිපියේ කොරියානු වචන (ඉගෙන ගමු!)

06❓ නිතර අසන ප්‍රශ්න (FAQ)

07✨ අවසාන වචනය

එක්සත් සිල්ලා අපිට දුන්නේ ලෝකය පුදුම කරවන බෞද්ධ කලාව, ශ්‍රේෂ්ඨ භික්ෂූන් සහ මුහුදු වෙළඳාමේ ජයග්‍රහණ. බල්හේ අපිට පෙන්නුවේ වැටුණත් නැවත නැගිටින ජාතියක ආත්මය. 🔥

ඒත් සිල්ලා අපිට තවත් පාඩමක් කියා දෙනවා: දක්ෂතාවයට තැනක් නොදෙන, උපත විතරක් බලන සමාජයක් කොච්චර පොහොසත් වුණත් අවසානයේ බිඳ වැටෙනවා.

වොන්හ්යෝ භික්ෂුවගේ කතාව මතක තියාගන්න: කොරියාවේ ඔයාගේ ජීවිතය අමාරුද, පහසුද කියලා තීරණය වෙන්නෙත් ඔයාගේ සිත අනුවමයි. 🧘 එකම වතුර, එකම රට... වෙනස් වෙන්නේ ඔයා දකින විදිහ විතරයි! 🇰🇷🤝🇱🇰

© Lanka Korea Hub (koreahub.lk). මෙම ලිපියේ අන්තර්ගතය පිටපත් කිරීම තහනම්.