රාජධානි තුන: Goguryeo, Baekje, Silla

01🌅 හැඳින්වීම

කලින් ලිපි වලින් අපි දැක්කා Gojoseon රාජධානිය වැටුණාට පස්සේ කොරියානු භූමියේ කුඩා රාජ්‍ය ගොඩක් හැදුණු බව. ඒ රාජ්‍ය අතර අවුරුදු සිය ගණනක් බල අරගල තිබුණා.

අවසානයේ ඒ අතරින් බලවත්ම රාජධානි තුනක් මතු වුණා:

• ⚔️ ගොගුර්යෝ (고구려 / Goguryeo): උතුරේ රණශූර රාජධානිය
• 🏯 බැක්ජේ (백제 / Baekje): බටහිරේ කලා සහ සංස්කෘතික රාජධානිය
• 👑 සිල්ලා (신라 / Silla): නැගෙනහිරේ රන් රාජධානිය

මේ කාලයට කොරියානුවන් කියන්නේ 삼국시대 (Samguk Sidae), ඒ කියන්නේ "රාජධානි තුනේ යුගය" කියලා. සම්ප්‍රදායිකව මේ යුගය ක්‍රි.පූ. 57 සිට ක්‍රි.ව. 668 දක්වා, ඒ කියන්නේ අවුරුදු 700කට වඩා පැවතුණා! 😮

02🇱🇰 ලංකාවත් එක්ක සසඳමු: අපේ "රට තුන"

රාජධානි තුනක් ගැන ඇහුවම ඔයාට මතක් වෙනවා නේද අපේ රුහුණු රට, මායා රට, පිහිටි රට කියන ත්‍රි සිංහලය? 🇱🇰

ඒ වගේම කොරියාවේ රාජධානි තුනේ යුගය සිද්ධ වෙද්දී ලංකාවේ තිබුණේ අනුරාධපුර යුගය. ඒ කියන්නේ ලංකාවේ මහා වැව් සහ දාගැබ් හැදෙද්දී, කොරියාවේ මේ රාජධානි තුන බලය සඳහා සටන් කරමින් හිටියා.

03⚔️ ගොගුර්යෝ (고구려 / Goguryeo): උතුරේ රණශූර රාජධානිය

🥚 ආරම්භය: බිත්තරයෙන් උපන් දුනුවායා

ගොගුර්යෝ පිහිටෙව්වේ ජුමොං (주몽 / Jumong). සම්ප්‍රදාය අනුව ක්‍රි.පූ. 37 දී.

ජනප්‍රවාදය අනුව:

• ඔහුගේ පියා අහසේ පුත්‍රයෙක්
• මව ගංගා දෙවියාගේ දියණිය
• ජුමොං උපන්නේ ලොකු බිත්තරයකින් 🥚
• කුඩා කාලේ ඉඳන්ම දුනු ශිල්පයට දක්ෂයි. "ජුමොං" කියන නමේ තේරුමත් "දක්ෂ දුනුවායා"

ඔහු Buyeo රාජධානියෙන් පැනලා ඇවිත් ගොගුර්යෝ ආරම්භ කළා.

🏔️ කඳුකර බලකොටු සහ අශ්වාරෝහක හමුදා

ගොගුර්යෝ පිහිටලා තිබුණේ සීතල, කඳුකර උතුරේ. කෘෂිකර්මයට අමාරු ප්‍රදේශයක්. ඒ නිසා:

• 🐎 අශ්වාරෝහක දුනුවායන් ලෝකයේම ප්‍රසිද්ධ වුණා
• 🏰 කඳු මුදුන් වල ගල් බලකොටු සිය ගණනක් හැදුවා
• ⚔️ ජනතාව ශක්තිමත්, නිර්භීත, රණශූරයි

👑 මහා රජු ග්වංගේතෝ (광개토대왕)

ගොගුර්යෝ ගේ ශ්‍රේෂ්ඨතම රජු තමයි ග්වංගේතෝ මහා රජු (King Gwanggaeto the Great). (රජ කළේ ක්‍රි.ව. 391–413)

• ඔහුගේ නමේ තේරුම "භූමිය පුළුල් කළ මහා රජු"
• වයස අවුරුදු 18දී රජ වුණා
• යුද ජයග්‍රහණ ගණනාවකින් රාජධානිය විශාල ලෙස පුළුල් කළා
• ඔහුගේ කාලයේ ගොගුර්යෝ ඊසානදිග ආසියාවේ බලවත්ම රාජ්‍යය බවට පත් වුණා

ඔහුගේ පුතා ජංසු රජු (장수왕) පියාගේ ජයග්‍රහණ සටහන් කරලා මීටර් 6කට වඩා උස ලොකු ශිලා ලිපියක් (광개토대왕릉비) හැදුවා. ඒක අදටත් චීනයේ තියෙනවා. ජංසු රජු ක්‍රි.ව. 427 දී අගනුවර ප්යොංයැං (Pyongyang) වලට ගෙනිච්චා.

🛡️ චීන අධිරාජ්‍ය පරාජය කළ රාජධානිය

ගොගුර්යෝ ගේ ලොකුම ගෞරවය තමයි චීනයේ දැවැන්ත හමුදා කිහිප වතාවක්ම පරාජය කිරීම.

• ⚔️ ක්‍රි.ව. 612 සල්සු සටන (살수대첩): සේනාපති ඉල්ජි මුන්දොක් (을지문덕) චීනයේ සුයි (Sui) අධිරාජ්‍යයේ විශාල හමුදාවක් බුද්ධිමත් උපක්‍රම වලින් පරාජය කළා. කොරියානු ඉතිහාසයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම ජයග්‍රහණයක්!
• 🏰 ක්‍රි.ව. 645 අන්සි බලකොටුව (안시성): චීනයේ තං (Tang) අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රහාරයට දින 60කට වඩා ඔරොත්තු දීලා, අවසානයේ ආපසු හරවා යැව්වා

මේ සටන් ගැන සහ රණශූරයන් ගැන #11 රණ ශූරයින් ලිපියෙන් විස්තරාත්මකව කතා කරනවා. 💪

🎨 සොහොන් බිතු සිතුවම්

ගොගුර්යෝ රජවරුන්ගේ සහ ප්‍රභූන්ගේ සොහොන් ඇතුළේ ලස්සන බිතු සිතුවම් තියෙනවා.

• 🏹 අශ්වයන් පිට දඩයම් කරන දර්ශන
• 💃 නැටුම්, සංගීතය
• 🐉 දිශා හතරේ ආරක්ෂක සතුන් (නිල් මකරා, සුදු කොටියා, රතු කුරුල්ලා, කළු ඉබ්බා)

මේ සොහොන් UNESCO ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වෙලා තියෙනවා.

04🏯 බැක්ජේ (백제 / Baekje): කලාවේ සහ සංස්කෘතියේ රාජධානිය

👨‍👦 ආරම්භය: ජුමොංගේ පුතා

බැක්ජේ පිහිටෙව්වේ ඔන්ජෝ (온조 / Onjo), සම්ප්‍රදාය අනුව ක්‍රි.පූ. 18 දී. ඔහු ජුමොංගේ පුතෙක් කියලා කියවෙනවා!

ජුමොංගේ කලින් විවාහයේ පුතා ගොගුර්යෝ හි රජ වෙන්න ආවම, ඔන්ජෝ දකුණට ගිහින් හාන් ගඟ (한강) අසල අලුත් රාජධානියක් පිහිටෙව්වා. 😮

ඒ කියන්නේ ඔයා අද ඉන්න සෝල් (Seoul) ප්‍රදේශයේ තමයි බැක්ජේ ගේ පළමු අගනුවර තිබුණේ!

🏙️ අගනුවර තුනක ගමන

ගොගුර්යෝ ගේ ප්‍රහාර නිසා බැක්ජේට දෙපාරක්ම දකුණට අගනුවර ගෙනියන්න සිද්ධ වුණා.

👑 ස්වර්ණමය යුගය: ගුන්චොගෝ රජු

ගුන්චොගෝ රජු (근초고왕) ගේ කාලයේ (ක්‍රි.ව. 4 වන සියවස) බැක්ජේ ගේ බලය උපරිමයටම ගියා.

• ගොගුර්යෝ ට පහර දීලා ජයගත්තා
• මුහුදු වෙළඳාම මගින් චීනය සහ ජපානය එක්ක සම්බන්ධතා ගොඩනැගුවා
• ශක්තිමත් නාවික බලයක් හැදුවා ⛵

🇯🇵 ජපානයට සංස්කෘතිය දුන්න රාජධානිය

බැක්ජේ ගේ ලොකුම දායකත්වයක් තමයි ජපානයට ශිෂ්ටාචාරය ගෙනයාම.

• 📖 වංඉන් (왕인) කියන විද්වතා ජපානයට ලිවීම සහ කොන්ෆියුෂියස් ග්‍රන්ථ රැගෙන ගියා
• ☸️ ජපානයට බුද්ධ ධර්මය ගියේත් බැක්ජේ හරහා
• 🏗️ බැක්ජේ ශිල්පීන් ජපානයේ පැරණි පන්සල් ඉදිකිරීමට උදව් කළා

✨ බැක්ජේ කලාවේ පුදුම නිර්මාණ

• 🔥 බැක්ජේ රන් ආලේපිත ලෝකඩ සුවඳ දුම් භාජනය (백제 금동대향로): 1993 දී හමු වුණා. කඳු, සතුන්, සංගීතඥයන් සහ ෆීනික්ස් කුරුල්ලෙක් කැටයම් කරපු, කොරියාවේ වටිනාම ජාතික නිධානයක්
• 👑 මුර්යොං රජුගේ සොහොන (무령왕릉): 1971 දී අහම්බෙන් හමු වුණා. කොල්ලකන්නන් අත නොගැසුණු නිසා රන් ඔටුනු ආභරණ, ආයුධ ඇතුළු වටිනා දේවල් දහස් ගණනක් ඒ විදිහටම හමු වුණා!

💔 අවසාන සටන: සේනාපති ගේබෙක්

ක්‍රි.ව. 660 දී Silla සහ චීනයේ Tang අධිරාජ්‍යය එකතු වෙලා බැක්ජේ ට පහර දුන්නා.

සේනාපති ගේබෙක් (계백) සෙබළුන් 5,000ක් පමණ අරගෙන හ්වංසන්බොල් (황산벌) කියන තැනිතලාවේදී සිල්ලා හි 50,000කට ආසන්න හමුදාවකට එරෙහිව සටන් කළා. පළමු සටන් කිහිපය දිනුවත්, අවසානයේ ගේබෙක් සහ ඔහුගේ සෙබළුන් වීරෝදාරව මියගියා. ⚔️

ටික කලකින් අගනුවර බිඳ වැටුණා. අවුරුදු 678ක් පැවතුණු බැක්ජේ රාජධානිය අවසන් වුණා. 😢

05👑 සිල්ලා (신라 / Silla): රන් රාජධානිය

🥚 ආරම්භය: ළිඳ අසල බිත්තරය

සිල්ලා පිහිටෙව්වේ බක් හ්යොක්ගෝසේ (박혁거세), සම්ප්‍රදාය අනුව ක්‍රි.පූ. 57 දී. ඔහුත් උපන්නේ බිත්තරයකින්! 🥚

ජනප්‍රවාදය අනුව ළිඳක් අසල දිලිසෙන ආලෝකයක් මැද සුදු අශ්වයෙක් වැඳලා හිටියා. අශ්වයා අහසට ඉගිලිලා ගියාම ඉතිරි වුණේ ලොකු බිත්තරයක්. ඒකෙන් උපන්න දරුවා තමයි සිල්ලා හි පළමු රජු.

🏛️ අවුරුදු දහසක අගනුවර: ග්යොංජු

සිල්ලා ගේ අගනුවර වුණේ සොරබොල් (서라벌), අද ග්යොංජු (경주 / Gyeongju).

රාජධානි තුනෙන් ආරම්භයේ සිට අවසානය දක්වාම එකම අගනුවරේ පැවතුණේ සිල්ලා විතරයි. අවුරුදු දහසකට ආසන්න කාලයක්!

👑 රන් ඔටුනු

සිල්ලා කියන්නේ රන් වලට ප්‍රසිද්ධ රාජධානියක්.

• 🌳 ගස් අතු සහ මුවන්ගේ අං හැඩයට හදපු ලස්සන රන් ඔටුනු
• ✨ රන් කරාබු, මාල, පටි
• ⚱️ ලොකු පස් ගොඩවල් වගේ පේන රජ සොහොන් (고분) ඇතුළේ මේවා හමු වුණා

ලෝකයේ ආරක්ෂා වෙලා තියෙන පැරණි රන් ඔටුනු අතරින් වැඩි ප්‍රමාණයක් තියෙන්නේ කොරියාවේ.

🦴 අස්ථි ශ්‍රේණි ක්‍රමය (골품제 / Golpumje)

සිල්ලා හි තිබුණා ඉතා දැඩි සමාජ පන්ති ක්‍රමයක්. මිනිසුන් උපතින්ම "අස්ථි ශ්‍රේණි" වලට බෙදුණා.

• 👑 සොංගොල් (성골) = "ශුද්ධ අස්ථි", ඉහළම රාජකීය පවුල
• 🏅 ජින්ගොල් (진골) = "සැබෑ අස්ථි", රාජකීය ප්‍රභූන්
• 📊 ඊට පහළින් ශ්‍රේණි කිහිපයක්

ඔයාගේ ශ්‍රේණිය අනුව ලබාගත හැකි තනතුර, නිවසේ ප්‍රමාණය, ඇඳුම් වල පාට පවා තීරණය වුණා! 😮 මේ ගැන #22 මානව හිමිකම් ලිපියෙන් තවත් කතා කරනවා.

🌸 හ්වාරං (화랑 / Hwarang): මල් තරුණයන්

සිල්ලා හි තිබුණා හ්වාරං (화랑), ඒ කියන්නේ "මල් තරුණයන්" කියන ප්‍රභූ තරුණ කණ්ඩායම්.

• ⚔️ සටන් කලාව, අශ්වාරෝහණය ඉගෙන ගත්තා
• 📜 කවි, සංගීතය, දර්ශනය ඉගෙන ගත්තා
• 🏔️ කඳු සහ ගංගා අසල සංචාරය කරමින් සොබාදහමෙන් ඉගෙන ගත්තා

වොන්ග්වාං (원광) භික්ෂුව ඔවුන්ට ජීවන නීති 5ක් (세속오계) දුන්නා:

• 👑 රජුට පක්ෂපාතී වෙන්න
• 👨‍👩‍👦 දෙමාපියන්ට ගෞරව කරන්න
• 🤝 මිතුරන්ට විශ්වාසවන්ත වෙන්න
• ⚔️ යුද්ධයෙන් පසු නොබසින්න
• 🌱 ජීවිත විනාශ කිරීමේදී සැලකිලිමත් වෙන්න

මේ හ්වාරං තරුණයන් තමයි පස්සේ කාලයේ සිල්ලා ගේ ශ්‍රේෂ්ඨ සේනාපතීන් වුණේ.

👸 රැජින සොන්දොක් (선덕여왕)

සිල්ලා හි කොරියාවේ පළමු පාලක රැජින රජ කළා. ඇය සොන්දොක් රැජින (Queen Seondeok) (ක්‍රි.ව. 632–647).

• 🧠 ඉතාම බුද්ධිමත් පාලිකාවක්
• ☸️ බුද්ධ ධර්මය දියුණු කළා
• 🔭 ඇගේ කාලයේ චොම්සොංදේ (첨성대) කියන තාරකා නිරීක්ෂණාගාරය හැදුවා. මේක නැගෙනහිර ආසියාවේ අදටත් ඉතිරි වෙලා තියෙන පැරණිම තාරකා නිරීක්ෂණාගාරය විදිහට සැලකෙනවා! ⭐

06🗡️ හතරවෙනි රාජ්‍යය: ගයා (가야 / Gaya)

රාජධානි තුනක් කිව්වට, ඇත්තටම බැක්ජේ සහ සිල්ලා අතර තවත් රාජ්‍ය සමූහයක් තිබුණා. ඒ තමයි ගයා (가야) සම්මේලනය.

• ⚒️ යකඩ නිෂ්පාදනයට ඉතා ප්‍රසිද්ධයි
• ⛵ යකඩ ජපානයට සහ අනිත් රාජ්‍ය වලට අපනයනය කළා
• එකම රාජධානියක් නොවී, කුඩා රාජ්‍ය කිහිපයක එකතුවක් විදිහට පැවතුණා
• අවසානයේ ක්‍රි.ව. 562 දී සිල්ලා ට ඈඳුණා

ගයා රජවරුන්ගේ සොහොන් ද 2023 දී UNESCO ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කළා.

07📊 රාජධානි තුන එක බැල්මෙන්

08⚔️ කවුද අවසානයේ දිනුවේ?

පුදුම වෙන්න එපා, ආරම්භයේදී දුර්වලම රාජධානිය වුණේ සිල්ලා! 😮

සිල්ලා ගේ ජයග්‍රහණයේ රහස:

• 🗺️ හාන් ගඟ අල්ලා ගැනීම (ක්‍රි.ව. 553): සිල්ලා හි ජින්හ්යුං රජු (진흥왕) හාන් ගඟ ප්‍රදේශය අල්ලගත්තා. මේකෙන් චීනයට කෙළින්ම මුහුදු මාර්ගයක් ලැබුණා
• 🤝 චීනය සමඟ එකඟතාව: සිල්ලා චීනයේ තං (Tang) අධිරාජ්‍යය එක්ක මිත්‍ර සන්ධානයක් හැදුවා
• ⚔️ ක්‍රි.ව. 660: බැක්ජේ පරාජය කළා
• ⚔️ ක්‍රි.ව. 668: ගොගුර්යෝ පරාජය කළා
• 🛡️ ක්‍රි.ව. 676: ඊට පස්සේ කොරියාව අල්ලගන්න හදපු තං හමුදාවම එළවලා දැම්මා!

මේ සියල්ල පිටුපස හිටියා ශ්‍රේෂ්ඨ නායකයන් දෙදෙනෙක්: කිම් චුන්චු (김춘추) කියන රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයා සහ කිම් යුසින් (김유신) කියන සේනාපතියා. මොවුන් ගැන #10 ප්‍රබල චරිත ලිපියෙන් විස්තරාත්මකව කතා කරනවා.

09📚 මේ ලිපියේ කොරියානු වචන (ඉගෙන ගමු!)

10❓ නිතර අසන ප්‍රශ්න (FAQ)

11✨ අවසාන වචනය

ගොගුර්යෝ ගේ නිර්භීතකම ⚔️, බැක්ජේ ගේ කලාත්මක බව 🎨, සිල්ලා ගේ ඉවසීම සහ උපාය මාර්ගය 👑... මේ තුනම එකතු වෙලා තමයි අද කොරියානු ජාතියේ චරිතය හැදිලා තියෙන්නේ.

සිල්ලා ගේ කතාවෙන් අපිට ලොකු පාඩමක් තියෙනවා: ආරම්භයේ දුර්වලම කෙනා වුණත්, ඉවසීම, බුද්ධිය සහ හොඳ සැලසුමක් තියෙනවා නම් අවසානයේ දිනන්න පුළුවන්. 💪

කොරියාවට ආපු මුල් දවස් වල භාෂාව නොදැන, රස්සාව නොදැන දුර්වලම කෙනා වගේ හිතුණු ඔයාටත් මේක ගැලපෙනවා නේද? ඔයාගේ "සිල්ලා කාලය" එයි! 🇰🇷🤝🇱🇰

© Lanka Korea Hub (koreahub.lk). මෙම ලිපියේ අන්තර්ගතය පිටපත් කිරීම තහනම්.